Nơi miền đất cực Nam Tổ Quốc, gần bên đồng bằng bát ngát, trù phú, thiên nhiên đã phá vỡ sự tĩnh lặng của tầm mắt con người bằng một khung cảnh kỳ thú, khác lạ với trời mây non nước, với đá tạc sóng xô. Đó là vùng đất gắng liền với lịch sử khai hoang lập nghiệp của cha ông thuở trước nhưng vẫn mang một nét riêng của một cõi biên thuỳ thơ mộng. Mảnh đất này được khai mở vào cuối thế kỷ XVII, khi những lưu dân từ phương xa theo một người tên là Mạc Cửu đến đây lập nghiệp. Tương truyền rằng, ngày xưa vì mến cảnh trần gian nơi đây có nhiều cảnh đẹp, non nước hữu tình, tiên nữ thường xuất hiện trên sông Giang Thành nên Mạc Cửu đặt tên là Hà Tiên. Hà Tiên từ lâu đã nổi tiếng có nhiều thắng cảnh đẹp, thu hút nhiều lượt khách tham quan.

Khi đến Hà Tiên, bạn hãy viếng thăm đền thờ dòng họ Mạc và Lăng Mạc Cửu, người đã có công khai phá mảnh đất Hà Tiên. Lăng và đền thờ Mạc Cửu được xây dựng từ năm 1735 đến năm 1739, nằm trong quần thể núi Bình San, tọa lạc trên đường Mạc Cửu thuộc phường Bình San, thị xã Hà Tiên. Mặt tiền đền quay về hướng Đông, nơi có núi Tô Châu với dòng lưu thủy Đông Hồ, lưng tựa vào vách núi hình vòng cung vững chãi được coi là danh thắng đẹp nhất đất Hà Tiên.

Cách trung tâm thị xã Hà Tiên 03km về hướng Tây Bắc, Thạch Động còn được gọi là Thạch Động Thôn Vân trong thơ ca Tao Đàn Chiêu Anh Các, là ngọn núi đá vôi dựng đứng có đường kính chân chừng 45m và cao 93m so với mặt nước biển. Từ dưới nhìn lên vách núi có nhiều thạch nhũ hình thù kỳ quái, trong đó có một thạch nhũ giống như bầu vú nước nhỏ giọt quanh năm như dòng sữa mẹ, người dân nơi đây gọi là bầu vú mẹ. Bên trong động có chùa Tiên Sơn được làm bằng gỗ từ năm 1790 bởi dòng Thiền Lâm Tế đời thứ 41, mái chùa cũng bằng những tấm gỗ ghép lại với nhau rất chắc chắn.
Và nơi đây đã gắn liền với truyền thuyết “Thạch Sanh Lý Thông”.

Trong thập cảnh Hà Tiên, núi Đá Dựng có tên gọi là Châu Nham Lạc Lộ có nghĩa là “cò về núi Ngọc”. Gọi là Châu Nham vì trong núi có các loại thạch nhũ tinh quang lấp lánh như kim cương với nhiều màu sắc đẹp tựa châu ngọc. Núi Đá Dựng nằm trong khu vực biên giới, cách trung tâm thị xã Hà Tiên khoảng 06km. Trên núi Đá Dựng chi chít hang, nhiều hang nhỏ, chưa được khai phá. Những hang lớn như hang Mẹ Sanh, Thần Kim Quy, Bồng Lai, Trống Ngực. Sự hấp dẫn của núi Đá Dựng chính là nằm ở sự đa dạng của những hang động. Một số hang hình tròn rộng, bằng phẳng và thoáng, phần lớn hang còn lại ghồ ghề, tối tăm. Đứng trong hang Lê Công Gia gió luồn vào lồng lộng. Hang Bồng Lai là một thế giới kỳ ảo của khói hương, của tượng Phật đồ sộ, và cả những khối đá hình thù đầu lân kỳ dị.

Trên quốc lộ 80 gần đến ngã ba vào nội ô thị xã Hà Tiên, bạn sẽ nhìn thấy núi Tô Châu với vị trí đặc biệt thường được du khách ghé thăm. Núi tiểu Tô Châu nằm sát bờ Đông Hồ, trên sườn núi ngoài vườn tiêu, bạch đàn còn có chùa chiền được xây dựng. Riêng Đại Tô Châu còn có nền đá xưa thời họ Mạc. Trèo lên sườn núi bạn có thể dõi tầm quan sát toàn cảnh thị xã Hà Tiên, sông Giang Thành và xa hơn là khu vực Thất Sơn của tỉnh An Giang.

Cách núi Tô Châu không xa về phía Tây của trung tâm thị xã Hà Tiên, bạn sẽ đến với bãi tắm Mũi Nai. Dài hơn 1km, dốc thoai thoải, nước khá trong so với các bãi biển của miền Tây Nam bộ nên bạn có thể tắm biển, ngắm cảnh thiên nhiên, thưởng thức những đặc sản của miền biển, tham quan các dịch vụ vui chơi giải trí trên biển. Biển Mũi Nai phong phú hải sản nên vào buổi chiều, các tàu đánh cá nhỏ cập bến bán sản vật vừa đánh bắt được cho các nhà hàng, quán ăn trên bãi: cua biển, mực trứng, cá chẽm, cá lưỡi trâu, cá khoai, cá dứa, cá đỏ… Bạn có thể mua và nhờ nhà hàng chế biến để thưởng thức hương vị tươi ngon hấp dẫn chẳng dễ tìm ở nơi khác!

Hòn Phụ Tử nằm cách bờ biển khoảng 100m. Nếu đứng trên bãi cát phía sau Chùa Hang nhìn chếch về phía tây bắc, Hòn Phụ Tử cách đó khoảng 500m. Đây là hai tảng đá khổng lồ giống như hai cột đá cao nghiêng nghiêng cùng một chiều, tượng trưng cho hình hai cha con quấn quýt bên nhau trông ra biển cả. Có một vẻ đẹp thiên phú hòa hợp với khung cảnh biển trời mênh mông nên Hòn Phụ Tử đã trở thành một trong những biểu tượng cho cảnh đẹp Kiên Giang. Thật đáng tiếc là đến nay, một cột đá lớn của hòn đã bị sụp vì sự bào mòn của thiên nhiên. Tuy nhiên, đã đến với Hà Tiên thì hãy một lần ghé thăm khu du lịch Chùa Hang – Hòn Phụ Tử để cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên nơi này bạn nhé!

Trên đường vào khu du lịch Chùa Hang – Hòn Phụ Tử, bạn dễ dàng bắt gặp những núi đá vôi dọc trên đường đi, đó chính là Hòn Chông. Núi tuy không lớn, nhưng sẽ khiến bạn ngạc nhiên và thích thú khi thưởng lãm. Những cột đá nhọn chĩa lên trời như những ngọn đao nhấp nhô của một đoàn quân đang xông ra trận. Sau hàng vạn năm trơ gan cùng tuế nguyệt, nước mưa, nắng và gió trở thành những thợ điêu khắc tài ba, tạo nên những kiệt tác thiên nhiên kỳ thú.

Chùa Tam Bảo nằm ngay trung tâm thị xã Hà Tiên, tọa lac tại số 75 Phương Thành, phường Bình San. Chùa được thành lập năm 1730, do Mạc Cửu sáng lập để mẹ của ông là Thái Bà Bà tu niệm, bấy giờ gọi là Tiêu Tự. Sau khi bà mất, ông đã cho đúc một tượng phật với một chuông bằng đồng để thờ và tưởng niệm đấng từ thân. Hiện nay, sau chùa còn ngôi mộ của Thái Bà Bà, xung quanh chùa còn lại bức tường cổ gần 300 năm, họ Mạc đã cho xây dựng để ngăn giặc.

Nằm về phía đông thị xã Hà Tiên, Đông Hồ là một hồ nước phẳng lặng giữa bốn bề sông núi rất thơ mộng: phía hữu nạn là núi Ngũ Hổ, phía tả ngạn là dãy núi Tô Châu, phía đông có sông Giang Thành, phía tây có sông Hà Tiên đoạn dẫn ra biển. Vào những đêm trăng cảnh vật trên Đông Hồ rất đẹp, ánh trăng lung linh trên sóng nước mặt hồ rất đẹp và nên thơ đã đi vào thơ ca hàng trăm năm qua với tên gọi “Đông Hồ Ấn Nguyệt”.

Nhiều du khách hay nhắc nhau: “Đến Hà Tiên, có ăn cà xỉu chưa?” hay “Đến Hà Tiên phải ăn cà xỉu nghen”. Vậy Cà xỉu là gì? Cà xỉu là một loại hải sản khá phổ biến ở vùng biển Hà Tiên. Thoạt trông, hình dáng bên ngoài của cà xỉu trông giống loài 2 mảnh vỏ nhưng quan sát kỹ trông giống các loài côn trùng trên cạn. Khi bắt được cà xỉu, người ta đem muối tương tự như muối ba khía. Các hàng quán mua cà xỉu muối về chế biến lại. Cà xỉu được xem là món “độc” ở Hà Tiên. Nghe cái tên là lạ nhưng khi ăn thử rồi thì chắc chắn bạn sẽ ghiền luôn!

Ốc giác là loại ốc to con, có con hơn 1kg, thường sống theo các vùng đá rạng chìm khuất dưới mặt nước hoặc các vách đá, hang hốc ngập nước quanh chân các hòn đảo. Cách thưởng thức đơn giản món ốc giác là luộc hay nướng lên rồi chấm với muối tiêu chanh, hay nhắm kèm với một hạt muối, một trái ớt. Cầu kỳ hơn, người dân vùng Hà Tiên đã chế biến thanh món ốc giác trộn gỏi rất hấp dẫn.

Con biên mai có nhiều ở quần đảo Hải Tặc. Sau khi gỡ biên mai, dùng chài đập bể ra, cạy lấy miếng thịt bên trong, nơi hai mép vỏ gắn lại, nướng trên than hồng. Khi chín, thịt biên mai có mùi thơm lựng và vị ngọt, nếm vào nghe tê tái ở đầu lưỡi, xứng là món ngon lạ lùng của xứ biển Hà Tiên.

Gỏi cá trích trước nay từng nổi tiếng ở Phú Quốc, Vũng Tàu. Song gỏi cá trích Hà Tiên  vẫn có sức hấp dẫn riêng.Muốn có món gỏi cá trích chất lượng, người ta phải chọn những con cá còn tươi rói, đánh vảy, rửa sạch rồi xắt mỏng thành từng miếng nhỏ rồi mang đi ướp gia vị. Khi chế biến món gỏi cá trích không thể thiếu đậu phộng rang vừa giòn thơm và dừa nạo. Sau khi chế biến, gỏi được bày ra kèm theo một đĩa bánh tráng dẻo, đĩa bún nhỏ sợi, rau non và nước chấm. Lúc ăn, bạn sẽ dùng đũa gắp cá, dừa, bún và rau cho vào chiếc bánh tráng rồi cuốn tròn lại, chấm, nhai từ từ để thưởng thức mùi vị đặc trưng của cá. Lắng đọng, bạn sẽ cảm nhận cả mùi thơm nồng của rau cải, kết hợp với vị ngọt của cá, vị béo của dừa cùng các chất chua, cay, nồng của gia vị.

Chợ đêm Đông Hồ có rất nhiều quán ăn, các món ăn rất đa dạng và đã đặt chân đến Hà Tiên, bạn nên thưởng thức món bánh canh chả ghẹ bởi ở đó mới có loại ghẹ tươi mới vừa đánh bắt, thịt còn săn chắc và rất ngọt khi chế biến món ăn. Ghẹ sau khi luộc chín, được gỡ lấy thịt ra. Khi ăn, bốc bánh canh cho vào tô, chan nước dùng, sau đó để lên một ít chả, một ít thịt ghẹ, một hoặc hai trứng cút, cùng chút ngò gai xắt nhuyễn, tỏi phi, ớt bằm, nước mắm làm cho tô bánh canh càng thêm bắt mắt. Nếu có dịp đến Hà Tiên, bạn nên tìm ăn thử bởi món này đang được bán rất phổ biến ở đây cả đêm lẫn ngày.

Hủ tiếu hấp là món ăn dân dã của người Hà Tiên, bán rong ở lề đường nhưng vẫn hấp dẫn thực khách. Nét khác của hủ tiếu hấp Hà Tiên so với các nơi chính là nước cốt dừa thắng sền sệt béo ngậy. Hủ tiếu hấp ăn với bì trộn thính và thịt heo nạc xắt sợi, chả giò chiên. Riêng chả giò được làm từ khoai cao xắt sợi nhỏ, ướp gia vị và hành tiêu kết hợp với thịt xắt nhỏ. Nhờ đó, chả giò có vị bùi của khoai, ngọt của thịt và thơm của gia vị.

Nhiều du khách đến Hà Tiên thưởng thức xôi dân dã vào bữa sáng đã buột miệng khen: “Xôi Hà Tiên ngon và đẹp”. Màu óng ánh và vị thơm của nếp, vị béo của dừa làm xao xuyến lòng người. Xôi Hà Tiên được nấu từ nếp thơm nên khi vừa chín đã thơm lừng. Đặc biệt, phụ nữ Hà Tiên nấu xôi rất khéo, hạt nếp chín có màu trắng ngà bóng lưỡng, thoạt nhìn đã kích thích thị giác và truyền đến não, tạo cảm giác thèm ăn nơi đầu lưỡi. Mỗi gói xôi chỉ nhỏ gọn nằm trong lòng bàn tay, bạn sẽ phải thấy thèm ăn thêm nữa khi đã ăn hết gói xôi.

Một số lưu ý khi du lịch Hà Tiên

Cách Sài Gòn khoãng 350km, bạn có thể đến Hà Tiên bằng xe khách xuất phát từ các bến xe Miền Tây, Lê Hồng Phong. Nếu là một tín đồ của du lịch phượt, bạn có thể đi xe máy đến nơi đây.

Hà Tiên là mảnh đất thu hút nhiều du khách nên hệ thống khách sạn, nhà nghỉ ở đây đáp ứng tốt nhu cầu nghỉ ngơi của bạn với đủ các tiêu chuẩn. Giá phòng nơi đây dao động từ mức 150 – 500/phòng như: khách sạn Ánh Vân, khách sạn Bưu điện, khách sạn Hải Vân, khách sạn Hạ Châu…

Một số hành lý bạn nên mang theo khi du lịch Hà Tiên: áo quần, đồ tắm, kem chống nắng, giấy tờ tuỳ thân, máy ảnh… Chúc bạn có một chuyến du lịch khám phá Hà Tiên thật vui vẻ, hấp dẫn và bổ ích nhé!