Nhạc sĩ Hoàng Vân: Học ở chữ “nhẫn” 

Tôi tìm đến ngõ 14 Hàng Thùng, căn nhà mà nhạc sĩ Hoàng Vân đã gắn bó suốt từ thời thơ ấu cho tới tận bây giờ. Con ngõ ở khu phố cổ chật chội đến nỗi, một xe máy đi vào phải luồn lách rất khéo thì mới không vướng vào hai bên tường…Nhà của nhạc sĩ Hoàng Vân ở gác hai, lên nhà ông phải đi trên một cái cầu thang gỗ ọp ẹp và khá tối mặc dù lúc đó, ngoài trời, cái nắng vẫn còn gay gắt. Trước khi đến nhà gặp ông, tôi đã chuẩn bị tâm lý để chuyện trò cùng một vị “bô lão” trong làng nhạc, người mà trong giới vẫn lưu truyền là một nhạc sĩ… khó tính!Nhạc sĩ Hoàng Vân đón tôi bằng một câu “trách khéo”: “Cô đến muộn 5 phút đấy, tôi vừa tắt đèn, tắt quạt xong. Nhưng không sao, cô vào đi!”. Trước khi bắt đầu câu chuyện với ông, tôi có dịp quan sát ngôi nhà chỉ nhỏ chừng chục mét vuông nhưng được sắp xếp gọn gàng với nhiều kỷ vật lớn nhỏ mà gia đình ông thu thập được trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, thứ đặc biệt nhất trong ngôi nhà “cheo leo” của ông, chiếm nhiều diện tích từ ngoài cầu thang vào tận buồng ngủ, là những bức tượng Phật. Có vài bức tượng Phật cao quá đầu người nhưng cũng có những bức bé xíu lẫn trong các đồ trang trí. Dường như đoán biết được ý nghĩ của tôi khi thấy tôi quan sát các bức tượng đã in hằn dấu vết tháng năm, ông bảo: “Các cụ tôi ngày xưa thờ Phật tại gia nên gia đình tôi vẫn giữ được các bức tượng từ thuở ấy đến giờ. Có bức bằng đá, có bức bằng gỗ, có bức bằng thạch cao…nhưng hầu hết tuổi đời của những bức tượng này đã gần cả trăm năm rồi đấy!”. Nhạc sĩ Hoàng Vân sinh ra trong một gia đình Nho học. Ông được học chữ thánh hiền từ thuở còn thơ bé. Nhạc sĩ Hoàng Vân cũng thừa nhận rằng, tính cách nhà Nho cũng ảnh hưởng nhiều đến cốt cách của ông sau này, dù âm nhạc ông luôn hào sảng, khỏe khoắn, nhiều bài mang đậm dấu ấn anh hùng ca, nhưng con người ông, tính cách của ông, dù trong hoàn cảnh nào cũng luôn điềm đạm, nhỏ nhẹ, ôn hòa. Dường như, không điều gì làm cho ông có thể nổi nóng, to tiếng hay bất đồng, cãi vã…Dù được mệnh danh là trai Hà Nội gốc, nhưng tuổi trẻ của nhạc sĩ Hoàng Vân lại gắn bó nhiều với chiến trường, với súng đạn hơn là mảnh đất ngàn năm văn hiến. Năm 16 tuổi, ông gia nhập Đội Thiếu niên cứu quốc Mai Hắc Đế, là liên lạc viên tự vệ khu Đông Kinh Nghĩa Thục (Liên khu I) Hà Nội, rồi làm phụ trách Thiếu sinh quân Trung đoàn 165, Sư đoàn 312. Sau đó ông tham gia Đội Tuyên truyền vũ trang, làm báo chí và công tác địch vận của trung đoàn, sư đoàn, và phụ trách văn nghệ ở Sư đoàn 312. Ông bắt đầu sáng tác từ năm 1951 với những ca khúc được phổ biến rộng rãi tại vùng Tây Bắc, Việt Bắc, như “Chiến thắng Hòa Bình”, “Tin chiến thắng”, “Chiến thắng Tây Bắc”. Tuy nhiên, phải đến năm 1954, khi ông sáng tác ca khúc “Hò kéo pháo” thì tên tuổi của Hoàng Vân mới thực sự neo lại trong lòng người. Hồi ấy, cả một thế hệ những người lính ra trận đều ngân vang khúc hát “Hò dô ta nào” của ông. Nó đã là một liều thuốc tinh thần cổ vũ lòng người vượt qua những gian khó. Kể về những kỷ niệm hồi sáng tác ca khúc này, nhạc sĩ Hoàng Vân khẳng định rằng, bước ngoặt cuộc đời của ông gắn liền với hai chữ Điện Biên. Hồi ấy, chàng trai Hà Nội Lê Văn Ngọ (tên thật của nhạc sĩ Hoàng Vân) hăm hở tham gia chiến dịch Điện Biên, viết bài cho bản tin của trung đoàn, sư đoàn, dẫn các văn nghệ sĩ đi thực tế sáng tác… Cuộc sống chiến đấu gian khổ mà hào hùng của những ngày “mưa dầm cơm vắt”, đặc biệt là sự dũng cảm của các chiến sĩ pháo binh đã khiến Hoàng Vân – dù mới biết qua nhạc lý c