Kể từ thế kỷ 18, Mỹ đã tham gia vào nhiều cuộc chiến tranh, một số trên lãnh thổ của mình, số còn lại trên khắp thế giới. Đối với bất cứ cuộc chiến tranh nào, cái giá phải trả đắt nhất chính là cuộc sống con người. Bên cạnh đó, Mỹ cũng phải chịu gánh nặng tài chính rất lớn.

Chi phí quân sự của các cuộc chiến tranh được liệt kê dưới đây đã được điều chỉnh so với tỷ lệ lạm phát (năm 2011).

10. Chiến tranh Mexico - Mỹ: 2,3 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 71 triệu USD

Mặc dù cuộc xung đột này có chi phí thấp hơn so với cuộc chiến năm 1812, chi phí quân sự từ năm 1846 đến 1849 được điều chỉnh theo lạm phát là trên 2 tỷ USD (đồng USD năm 1847 có giá trị cao hơn so với năm 1813). Chính phủ Mỹ đã sáp nhập Texas trong thời gian này và dẫn đến chiến tranh. Chiến tranh kéo dài 21 tháng và kết thúc với chiến thắng của nước Mỹ. Trong năm 1847, chi tiêu quốc phòng đã đạt mức cao 1,9% trong tổng GDP của Mỹ.

9. Cuộc cách mạng Mỹ: 2,4 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 101 triệu USD

Đây là thời kỳ lịch sử nổi tiếng khi Hoa Kỳ chiến đấu chống lại đế quốc Anh và giành chiến thắng. Cuộc cách mạng kéo dài từ năm 1765 đến năm 1783. Trong suốt 8 năm xung đột vũ trang, Mỹ đã chi số tiền tương đương 2,4 tỷ USD hiện nay để giành được độc lập từ tay đế quốc Anh. Các điều ước được thiết lập trong hiệp định Paris đã kết thúc cuộc chiến tranh và từ đó quốc gia non trẻ Mỹ phát triển thành một siêu cường quốc như hiện nay.

8. Chiến tranh Tây Ban Nha - Mỹ: 9 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 283 triệu USD

Mặc dù cuộc chiến này chỉ kéo dài vài tháng trong năm 1898 nhưng nó lại cực kỳ tốn kém, do xung đột diễn ra ở nhiều nơi như Cuba, Puerto Rico, Philippinnes và Guam. Các chi phí chiếm tới 1,5% GDP của nước này trong năm 1899, nhưng nó đã mang lại cho Mỹ một số vùng lãnh thổ ở nước ngoài- và sự chú ý của toàn thế giới.

7. Nội chiến Mỹ: 79,7 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 4,1 tỷ USD

Đây là một cuộc chiến tranh lớn diễn ra trên khắp nước Mỹ từ năm 1861 đến năm 1865. Chi phí khổng lồ có thể được chia cho mỗi bên: 59,6 tỷ USD cho liên bang và 20,1 tỷ USD của quân đồng minh. Cuộc chiến tranh đã làm tê liệt hệ thống tài chính và gây thiệt hại nghiêm trọng về con người: 750.000 quân lính đã tử vong, biến nó trở thành cuộc chiến tranh nguy hiểm nhất trong lịch sử nước Mỹ về số lượng người tử vong. Chỉ tính riêng trận Gettysburg đã khiến 8.000 người tử vong. Chiến tranh năm 1865 chiếm 11,7% GDP của Mỹ.

6. Chiến tranh vùng Vịnh: 102 tỷ đô la USD

Chi phí trước lạm phát: 61 tỷ USD

Bước vào thế kỷ 20 đắt đỏ, chiến tranh vùng Vịnh 1990-1991 đã chiếm tới hơn 100 tỷ USD. Một liên minh được thành lập để loại trừ quân xâm lược Iraq đã phá vỡ luật pháp quốc tế và chiếm đóng Kuwait. Mặc dù Ả Rập Saudi đã gánh 36 tỷ USD trong hóa đơn quân sự 61 tỷ đô la của Mỹ. Tuy nhiên nó vẫn chiếm 4,6% GDP cho chi tiêu quân sự năm 1991 của Mỹ.

5. Chiến tranh thế giới thứ I: 334 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 20 tỷ USD

Thế chiến thứ I kéo dài từ 1914-1918, với việc Hoa Kỳ tham gia vào chiến tranh và gia nhập các nước đồng minh vào năm 1917. Trong năm tham gia vào trận đại chiến này, Mỹ mất hơn 100.000 quân lính và chi tiêu quốc phòng năm 1919 chiếm 14,1% GDP.

4. Chiến tranh Triều Tiên: 341 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 30 tỷ USD

Đắt đỏ hơn cả Thế chiến thứ I là cuộc chiến tranh Triều Tiên 1950-1953. Thường được gọi là cuộc chiến bị quên lãng, hàng trăm ngàn lính Mỹ đã chiến đấu ở phía bên kia bán cầu, trong khi thế giới vẫn đang vượt qua sự tàn phá kinh hoàng của thế chiến II. Năm 1952 13,2% GDP của Mỹ đã được chi cho quốc phòng và thế giới bắt đầu cảm thấy lo lắng về sự leo thang của một cuộc chiến tranh hạt nhân.

3. Chiến tranh Việt Nam: 738 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 111 tỷ USD

Cuộc chiến kéo dài từ năm 1956 đến năm 1975 (với các hoạt động quân sự của Mỹ bắt đầu chính thức từ năm 1965) với việc Mỹ đã huy động hàng ngàn binh lính tham gia cuộc chiến. 9,5% GDP Mỹ đã được sử dụng vào năm 1968, nhưng đế quốc số 1 đã thất bại ê chề.

2. Cuộc chiến chống khủng bố: 1.147 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 1.046 tỷ USD

Tiến tới mức nghìn tỷ đô la là cuộc chiến tranh chống khủng bố diễn ra gần đây, trong đó bao gồm chiến tranh Iraq (2003-2011) và cuộc chiến tranh ở Afghanistan (từ 2001 đến nay). Chiếm 4,3% GDP Mỹ vào năm 2008, Mỹ đã có một vài thành công cũng như thất bại đau đớn. Gần đây, Mỹ cam kết rút quân khỏi Afghanistan, nhưng quá trình dự kiến phải mất nhiều năm.

1. Chiến tranh thế giới thứ II: 4.104 tỷ USD

Chi phí trước lạm phát: 296 tỷ USD

Cuộc chiến tranh tàn phá thế giới diễn ra từ 1939 đến 1945, chứng kiến sự gia nhập của Hoa Kỳ vào năm 1941 sau đại chiến Trân Châu cảng. Trong năm cuối cùng của cuộc chiến, Mỹ đã chi tiêu 37,5% GDP của mình cho quốc phòng, với con số 35,8% GDP được xem như chi phí chiến tranh. Cuộc chiến tranh đã cướp đi mạng sống của 400.000 người Mỹ, và tổng số ước tính khoảng 80 triệu người trên thế giới. Tuy nhiên, một số nhà phân tích ước tính rằng chi phí cuộc chiến chống khủng bố có thể lên tới 4,4 nghìn tỷ USD.

5 thảm họa quân sự của Mỹ

5 sai lầm quân sự chiến lược của Mỹ khiến nước này chịu tổn thất lớn về xương máu, tiền bạc, thời gian và để lại hậu quả đến tận ngày nay.

Hồi cuối tháng rồi, nhà phân tích Robert Farley tại Đại học Kentucky (Mỹ) có bài phân tích quân sự đăng trên chuyên san The National Interest, thu hút nhiều độc giả bình luận. Theo đó, ông Farley phân tích 5 sai lầm chiến lược lớn nhất trong lịch sử quân sự Mỹ kể từ khi nước này lần đầu tiên tuyên bố chiến tranh với quốc gia khác vào năm 1812 cho đến cuộc chiến Iraq (2003 - 2011).

1. Xâm lược Canada

Chiến tranh Anh - Mỹ (18.6.1812 - 18.2.1815) là cuộc chiến đầu tiên của Mỹ với một quốc gia khác kể từ khi nước này được thành lập năm 1776. Thảm bại đầu tiên của quân đội Mỹ diễn ra trong đợt tấn công các vùng thuộc địa Thượng và Hạ Canada của Anh ở Bắc Mỹ (nay là một phần của Canada).

Vào ngày 12.7.1812, tướng William Hull dẫn một lực lượng Mỹ gồm khoảng 1.000 quân không được huấn luyện đầy đủ vượt sông Detroit, chiếm thị trấn Sandwich (nay là khu Windsor thuộc vùng Ontario, Canada).

Tuy nhiên, đến tháng 8 đoàn quân của tướng Hull buộc phải đầu hàng trước lực lượng do tướng Anh Isaac Brock chỉ huy tại làng Detroit. Vụ đầu hàng này khiến Mỹ mất quyền kiểm soát không chỉ đối với Detroit mà cả vùng lãnh thổ Michigan (bang Michigan ngày nay, được Mỹ tái chiếm vào năm 1813).

Chuyên gia Farley chỉ ra nguyên nhân thất bại là do Mỹ đánh giá cao sự ủng hộ của người Canada bất mãn với tình trạng bị Anh đô hộ, quá đề cao các khả năng của mình, nhưng lại đánh giá thấp sức mạnh của Anh. Ông  Farley nhận định các lực lượng Mỹ khi đó không có kinh nghiệm trong việc chiến đấu với một quân đội chuyên nghiệp của Anh và thiếu sự hỗ trợ hậu cần. Cũng theo ông Farley, quân đội Mỹ thảm bại còn do họ không có kế hoạch ứng phó tốt trong tình huống bị quân Anh đánh lại.

2. Trận chiến Antietam

Hơn 46 năm sau khi chiến tranh 1812 kết thúc, Mỹ lại rơi vào nội chiến giữa chính phủ liên bang miền bắc và các tiểu bang ly khai miền nam, kéo dài từ năm 1861 - 1865. Nội chiến bắt đầu từ việc 11 tiểu bang theo chế độ nô lệ ở miền nam tuyên bố ly khai, lập thành Liên minh miền nam nhằm phản đối việc Tổng thống Abraham Lincoln tuyên bố không thể chấp nhận một xã hội có nô lệ.

Lúc đầu, các trận chiến xảy ra ở miền nam, nhưng đến ngày 4.9.1862, tướng Robert E.Lee chỉ huy quân đoàn Bắc Virginia của Liên minh miền nam tấn công lên miền bắc trong chiến dịch Maryland. Tuy nhiên, chiến dịch này bị tướng George B.McClellan cùng binh đoàn hùng hậu của chính phủ liên bang miền bắc chặn đứng trong trận chiến diễn ra ở rạch Antietam thuộc Maryland ngày 17.9.1862.

Đây là trận chiến một ngày đẫm máu nhất trong lịch sử quân đội Mỹ, với tổng thương vong của hai bên lên tới gần 23.000 người. Chuyên gia Farley cho rằng trận chiến Antietam không phải là một thất bại hoàn toàn đối với quân miền bắc, với lập luận quân đoàn Bắc Virginia bị tổn hại và tướng McClellan đã buộc tướng Lee rút khỏi Maryland.

Ngoài ra, sau trận chiến đó, Tổng thống Lincoln đủ tự tin để ra tuyên bố với cam kết thả nô lệ ở các tiểu bang nổi dậy và khiến Anh, Pháp không còn ý định can thiệp vào nội chiến. Tuy nhiên, Farley cũng cho rằng quân miền bắc đã bỏ lỡ cơ hội tốt nhất từ trận chiến Antietam để tiêu diệt quân đoàn Bắc Virginia, khiến quân đoàn này không còn là một lực lượng chủ chốt của quân miền nam cho đến khi Liên minh miền nam đầu hàng vào năm 1865.

3. Chiến dịch Drumbeat

Ngoài 2 trận chiến trên, chuyên gia Farley còn đánh giá vụ quân đội Mỹ thất thủ trước cuộc tấn công tàu ngầm của Đức trong Thế chiến 2 là thảm họa lớn trong lịch sử quân sự của nước này.

Cụ thể, sau khi tuyên bố chiến tranh với Mỹ vào cuối năm 1941, quân đội Đức tiến hành chiến dịch Drumbeat nhằm tấn công các tàu Mỹ. Trong 6 tháng đầu năm 1942, Đô đốc Karl Doenitz chỉ huy đội tàu ngầm tới phục kích ở vùng biển phía đông Bắc Mỹ.

Kết quả là đội tàu ngầm của Đức đã đánh đắm 609 tàu, khiến hàng ngàn người thiệt mạng, trong khi họ chỉ mất 22 tàu ngầm. Ông Farley cho rằng Đức đại thắng trong chiến dịch bởi không quân, hải quân và cả giới chức Bộ Quốc phòng Mỹ đều không chuẩn bị tốt cho việc phòng thủ tàu ngầm.

Trong một cuốn sách về cuộc tấn công trên, sử gia Mỹ Michael Gannon cho rằng Mỹ không thể phản ứng nhanh là do Đô đốc Mỹ Ernest J.King không chịu hành động. Đại thắng của Đức khiến Anh lo lắng đến mức đã nhanh chóng điều cố vấn đến hỗ trợ Mỹ phát triển học thuyết chống tàu ngầm.

Nhà phân tích Farley cho rằng tác chiến chống tàu ngầm rất phức tạp, trong khi Mỹ chưa bao giờ làm việc một cách nghiêm túc về vấn đề này trước Thế chiến 2 và cũng không màng học hỏi kinh nghiệm từ Anh. Kể từ thất bại cay đắng này, hải quân Mỹ đã nhanh chóng trang bị khả năng chống tàu ngầm hiệu quả và từng triển khai một đội tàu ngầm làm suy yếu nghiêm trọng hải quân của đế quốc Nhật trong Thế chiến 2.

4. Tấn công Triều Tiên

Một thảm bại khác trong lịch sử quân đội Mỹ, theo chuyên gia Farley, là khi lực lượng Mỹ tấn công sâu vào CHDCND Triều Tiên trong Chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953).

Cụ thể, sau khi bảo vệ thành công thành phố Pusan cùng với chiến thắng trên các bãi biển ở khu vực Inchon và giải phóng Seoul, lục quân và quân đoàn lính thủy đánh bộ Mỹ, với sự hỗ trợ của các lực lượng Hàn Quốc, vượt biên giới, tấn công sâu vào Triều Tiên vào đầu tháng 10.1950 nhằm lật đổ chính quyền Bình Nhưỡng và giành quyền kiểm soát toàn bộ bán đảo Triều Tiên.

Trong lúc các lực lượng Mỹ tiến đến biên giới Triều Tiên - Trung Quốc, quân đội Trung Quốc bí mật vượt sông Áp Lục kéo đến tập hợp ở vùng núi của Triều Tiên. Đến ngày 25.10, quân Trung Quốc bất ngờ tấn công lực lượng Hàn Quốc ở Triều Tiên và đến ngày 1.11 có cuộc chạm trán đầu tiên với quân đội Mỹ.

Từ đó đến ngày 1.12, quân Trung Quốc đã nhiều lần phục kích tấn công lực lượng Mỹ, gây thương vong lớn cho cả hai bên và buộc quân Mỹ phải rút lui, theo cuốn The Korean War: The Chinese Intervention (tạm dịch: Chiến tranh Triều Tiên: Sự can thiệp của Trung Quốc) của sử gia quân sự Mỹ John S.Brown. Chuyên gia Farley cho rằng việc giới tình báo Mỹ không hiểu rõ ý đồ cũng như các khả năng của Trung Quốc là một trong những nguyên nhân dẫn đến thảm bại.

5. Giải tán lục quân Iraq

Theo chuyên gia Farley, việc Toàn quyền Mỹ Paul Bremer ngày 23.5.2003 ban hành lệnh giải tán lục quân Iraq là sai lầm chiến lược vẫn còn di họa đến tận ngày nay. Động thái đó đã khiến khoảng 400.000 sĩ quan, binh sĩ Iraq thất nghiệp và dẫn đến việc hình thành các nhóm vũ trang chuyên gây bất ổn ở nước này. Thậm chí có một số sĩ quan gia nhập tổ chức khủng bố.

Theo tờ The New York Times, một số sĩ quan lục quân Iraq sau này đã trở thành các nhân vật chóp bu trong tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) hiện hoành hành tại Iraq và Syria. Tờ báo Mỹ khẳng định chính các kỹ năng quân sự kết hợp với phương thức khủng bố đã giúp IS gặt hái nhiều thành công.

Sau khi giải tán lục quân Iraq một thời gian, Mỹ được cho là đã xây dựng lại lực lượng này. Tuy nhiên, nhà phân tích Farley đánh giá rằng lục quân Iraq thường không thể hoàn thành phần cơ bản nhất của các nhiệm vụ quân sự nếu không có sự hỗ trợ trực tiếp từ quân đội Mỹ  và việc chống lại các tay súng IS được trang bị vũ khí hạng nhẹ của lực lượng này chỉ làm trò cười trong khu vực.

 Văn Khoa